پرستاران توانمند ایران

مكانيسم هاي فيزيولوژيك براي تنظيم تعادل اسيد و باز

ميزان ‏PH‏ طبيعي بين 35/7 تا 45/7 متغيير است .

سيستم تامپوني (بافري)

سيستم بافري اولين سد دفاعي در مقابل تغييرات ‏PH‏ است وسيع ترين پاسخ را نشان مي دهد. بافرها مواد شيميايي هستند كه در عرض چند دقيقه تغييرات كوچك در ‏PH‏ را خنثي مي كنند . هر بافر داراي جزء اسيدي (كه داراي توانايي آزاد كردن يون هيدروژن را دارد) و يك جزء قليايي (كه مي تواند هيدروژن را از محيط برداشت كند) مي باشد.چهار سيستم بافري اصلي در بدن وجود دارد:

1- سيستم بافري بي كربنات كه مهمترين بافر در مايع خارج سلولي است .

2-سيستم بافري هموگلوبين ( درون گلبول قرمز)

3- سيستم بافري فسفات (در داخل سلول ها را دارد).

4-سيستم بافري پروتئين (در پلاسما و داخل سلول ها)‏

سيستم تنفسي :

از طريق احتباس يا دفع ‏CO2‎‏ عمل مي كند. در آلكالوز تعداد و عمق تنفس را كاهش داده و سبب ‏احتباس ‏CO2‎‏ مي شود. در حالت اسيدوز تعداد و عمق تنفس افزايش يافته و سطح ‏CO2‎‏ را كاهش  مي دهد .‏

سيستم كليوي :

در آلكالوز با دفع بازهاي حاوي يون بي كربنات و احتباس اسيد ‏PH‏ را تنظيم مي كند در حالت اسيدوز با دفع اسيدهاي حاوي يون ‏H+‎‏ و احتباس بازها ( حفظ يون بي كربنات ) مجددا ‏PH‏ را تنظيم مي كند .

اسيدوز : ‏PH‏ كمتر از 35/7 باشد .

*اسيدوز تنفسي (افزايش ميزان اسيد كربنيك خون)از علل آن: هيپوونتيلاسيون به صورت حاد مثلا در ادم ديوي، آسپيراسيون، آتلكتازي، پنوموني، پنوموتوراكس، مصرف بيش از حد داروهاي مضعف ‏CNS‏ و آرام بخش ها و به صورت مزمن به علت ‏COPD‏ كه شامل آسم ، آمنيزم و برونشيت مزمن است.

علايم باليني:

گيجي، بي قراري، افزايش ‏ICP‏، سردرد (‏CO2‎‏ يك متسع كننده قوي عروقي است) تاكيكاردي، آريتمي قلبي و كاهش هوشياري است. در نوع مزمن به صورت ضعف، سردرد و گاها  بي علامت است .‏

درمان:

دفع علت اوليه و حفظ تهويه مناسب و كافي است. روش هاي درماني عبارتند از داروهاي برونكوديلاتور، ساكشن و استفاده از تهويه مكانيكي .

* اسيدوز متابوليك ( كاهش بي كربنات خون و افزايش اسيدلاكتيك ، اسيد سولفوريك و استيل ساليسيليك و ...)

علل بروز: 

1- احتباس اسيد به واسطه دريافت زياد مواد اسيدي و يا ساخته شدن اسيدهاي متابوليك مثلا در هيپرتيروئيديسم ، اسيدوزلاكتيك، شوك و يا احتباس اسيد به دليل اختلال در تخليه اسيد از بدن مثلا در نارسايي اوليگوريك كليه، اسيدوزتوبولي، هيپوولمي شديد

2-كاهش بي كربنات به صورت اوليه مثلا در صورت : اتلاف از طريق ادرار مثل اسيدوز توبولي، اتلاف از طريق روده اي ، معده اي: اسهال شديد ، اورتروسيگموستومي، درناژفيستولي و مصرف كليسترامين .

علايم :

هيپرونتيلاسيون، سردرد، تيرگي شعور، خواب آلودگي، استاپوروكما، هيپركالمي مي تواند منجر به بروز كرامپ هاي شكمي،آريتمي، قلبي و كشش عضلات اسكلتي شود.در صورت كاهش شديد ‏PH‏ برون ده قلبي نيز كاهش مييابد .

درمان:

‏PH‏ بايد همواره بالاتر از 1/7 حفظ شود تا از بروز آريتمي هاي كشنده جلوگيري كند . داروي اصلي بي كربنات سديم است كه عارضه عمده آن ايجاد آلكالوز است لذا تجويز دقيق و كنترل مداوم بيمار ضروري است .

آلكالوز : حالتي كه ‏PH‏ بالاتر از 45/7 باشد .

آلكالوز تنفسي : (دفع زياد از حد ‏CO2‎‏)

علل:

هيپرونتيلاسيون، ترس و اضطراب، درد، هيپوكسي، برخي صدمات مغزي، سپتي سمي گرم منفي، تهويه بيش از حد ريوي با دستگاه تهويه مكانيكي، مسموميت با ساليسيلات ها ، ‏Dka‏ به علت تنفس كاسمال و ..

علايم:

کاهش هوشياري، گيجي و كما به دليل هيپوكلسمي علايم پارستزي انگشتان دست و پا، كرامپ هاي عضلاني، مثبت شدن علامت شووستوك و تروسو، اسپاسم كارپرپدال و تتاني است .

درماني : روند هيپرونتيلاسيون و تنفس در پاكت كاغذي موثر است .

‏

آلكالوزمتابوليك :

علل كاهش اسيد مانند اتلاف معدي -روده اي مثل ساكشن يا استفراغ اتلاف از طريق ادرار مثل هيپرآلدوسترونيسم و درمان با ديورتيك شيفت ‏اسيد به داخل سلول ها مثل هيپوكالمي ، افزايش قليا مي تواند به دليل مصرف بي رويه بي كربنات سديم، تجويز بي رويه لاكتات يا استات و ترانسفوزيون مقادير بالاي خون ايجاد شود .

علايم:

تحريك در ابتدا و بعد دپرسيون(عصبي مركزي، افزايش غلظت يون بي كربنات، هيپوونتيلاسيون و تشنج به دليل هيپوكلسمي

درمان:

رفع علت اصلي ايجاد اختلال و افزايش ترشح كليوي يون بي كربنات جهت تصحيح آلكالوز است . تجويز ‏N/S‏ به صورت که ‏I‏ كمك كننده است زيرا كاهش حجم مايعات سبب حفظ آلكالوز است .

پارامترهاي ‏ABG‏ :

- ‏PH‏ - 45/7 - 35/7 كه كمتر از 35/7 اسيدوز بالاي 45/7 آلكالوز است .

- ‏Paco2‎‏ : 45-35 ميلي متر جيوه است . بالاتر از 45 موجب اسيدوز تنفسي و پائين تر از 35 موجب آلكالوز تنفسي است .

- ‏HCO3‎‏ - 26-22 ميلي اكي والان در ليتر كه اگر بالاتر از 26 باشد نشانه آلكالوز متابوليك بوده و كمتر از 22 منجر به اسيدوز متابوليك است .

‏